Türkiye’nin İlk Kadın Pilotu Kimdir?
Bu soruyu merak eden birileri varsa aranızda, doğru yerdesiniz. Bu yazıda ülkemizin yetiştirdiği ilk kadın pilot olan Sabiha Gökçen‘i anıyoruz. Sabiha Gökçen, yalnızca Türkiye’nin değil, tüm dünyanın havacılık tarihine adını yazdırmış istisnai bir kadındır.
Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin en zorlu dönemlerinde gökyüzüne yükselen bu cesur kadın, bugün hâlâ milyonlara ilham vermeye devam etmektedir. Sabiha Gökçen yalnızca bir pilot değil, aynı zamanda Türk kadınının neler başarabileceğini tüm dünyaya kanıtlayan bir sembol olmuştur.
Sabiha Gökçen Kimdir?
En basit ve en meşhur tanımlamasıyla Gökçen, “dünyanın ilk kadın savaş pilotu” ve ülkemizin ise “ilk kadın pilotu“dur. Bu unvan, onun ne denli sıra dışı bir yaşam sürdüğünün en açık kanıtıdır.
Pek çok ülkede kadınların kamusal alanda var olması bile tartışma konusuyken, Sabiha Gökçen savaş uçaklarını bizzat kullanan bir pilot olarak tarihe geçmiştir. Yalnızca Türkiye için değil, tüm dünya havacılık tarihi için gerçek bir dönüm noktası olan bu başarı, bugün hâlâ pek çok kaynakta saygıyla anılmaktadır.
Kadın hakları ve havacılık tarihi açısından daha fazlasını merak ediyorsanız, tarih yazılarımıza da göz atabilirsiniz.
Gökçen Soyadı Nereden Geliyor?
Gökçen, 22 Mart 1913 tarihinde Bursa’da dünyaya geldi. Anne ve babasının ölümünün ardından 1925 senesinde Bursa’yı ziyaret eden Mustafa Kemal Atatürk tarafından evlat edinildi. “Gökçen” soyadı ise 1934 yılı Soyadı Kanununun kabulünün ardından yine Atatürk tarafından verilmiştir.
Türkçede “gökyüzüne ait, semavi” anlamlarına gelen “Gökçen” kelimesi, Atatürk’ün Sabiha için beslediği hayallerin ve ona duyduğu güvenin bir yansıması gibidir. Nitekim bu isim, ilerleyen yıllarda tam da anlamına yakışır biçimde göklerde dalgalanmıştır.
Sabiha’nın Atatürk ailesiyle kurduğu bu bağ, onu yalnızca manevi bir evlat değil, Cumhuriyet’in yetiştirdiği yeni Türk kadınının simgesi hâline getirmiştir. kültür yazılarımızda Cumhuriyet dönemi kadın figürleri hakkında daha fazla içerik bulabilirsiniz.
Sabiha Gökçen Hakkında
İlk öğrenimini Çankaya İlkokulu’nda tamamlayan Gökçen, sonrasında Üsküdar Kız Koleji’nde eğitim hayatına devam etti. 1935’te Türk Hava Kurumu’nun Türk Kuşu Sivil Havacılık Okulu’na girdi.
Yüksek planörcülük bröveleri Ankara’da alındı. Yüksek planörcülük eğitimini 7 öğrenci ile birlikte Kırım, Rusya’da tamamladı. Eğitim sürecinde 7 öğrenci arasındaki tek kadın olarak yer alması, onun ne kadar kararlı ve güçlü bir karakter taşıdığını gözler önüne sermektedir.
Moskova’ya motorlu uçak okuluna gitmeyi planlıyordu. Ancak manevi kız kardeşi Zehra’nın ölüm haberini alınca bu düşünceden vazgeçerek Türkiye’ye döndü. Bu eğitim süreci, Gökçen’in ilerleyen yıllarda savaş pilotu olarak görev yapacağının da ilk habercisiydi.
1937 yılında Dersim harekâtına katılarak savaş görevi üstlenen Gökçen, böylece “dünyanın ilk kadın savaş pilotu” unvanını resmen kazanmıştır. Bu tarihî uçuş, yalnızca Türk tarihinde değil, tüm dünya havacılık literatüründe önemli bir yer edinmiştir. Konuya ilişkin Vikipedi’deki Sabiha Gökçen sayfasında da kapsamlı bilgiye ulaşabilirsiniz.
1938’de Balkan devletlerinin davetlisi olarak uçağıyla Balkan turu yaptı. Türkiye’ye dönüşünün ardından Türk Hava Kurumu Türkkuşu’na “Başöğretmen” tayin edildi. Gökçen bu görevini 1955’e kadar sürdürdü.
Balkan turu, o dönem için son derece cesur ve sembolik bir girişimdir. Komşu ülkelerin davetlisi sıfatıyla gerçekleştirilen bu uçuş, Türkiye’nin uluslararası arenada tanınırlığını artırmış ve genç Cumhuriyet’in modern, ileri görüşlü yüzünü bölge kamuoyuna göstermiştir. Gökçen bu turda hem elçi hem pilot hem de Türk kadınının temsilcisi olarak görev yapmıştır.
1953 ve 1959’da davet üzerine ABD’ye giden Gökçen, Türk toplumu ve Türk kadınını tanıttı.
Amerika Birleşik Devletleri ziyaretleri de Gökçen’in yalnızca bir pilot olmadığını ortaya koymaktadır. Aynı zamanda ülkesinin kültürel ve sosyal kazanımlarını dünyaya aktaran bir elçidir. Soğuk Savaş döneminin karmaşık uluslararası ortamında Türkiye adına yaptığı bu tanıtımlar, ülkemizin Batı dünyasındaki imajına olumlu katkılar sağlamıştır.
Sabiha Gökçen’in İlkleri ve Ödülleri
1996’da havacılık kariyerinin en büyük ödülüne sahip oldu. Amerikan Hava Kurmay Koleji’nin mezuniyet töreni için düzenlenen Kartallar Toplantısı’nın onur konuğu olarak katıldığı Maxwell Hava Üssü’ndeki törende “Dünya Tarihine Adını Yazdıran 20 Havacıdan Biri” seçildi. Sabiha Gökçen bu ödüle layık görülen ilk ve tek kadın havacı oldu.
Bu 20 kişilik liste, Wright Kardeşler gibi dünya havacılık tarihine mal olmuş isimlerden oluşmaktadır. Gökçen’in bu listede yer alan tek kadın olması, uluslararası düzeydeki itibarını tartışmasız biçimde ortaya koymaktadır. Aynı zamanda Türk havacılığının da küresel arenada hak ettiği yeri aldığının bir göstergesidir.
Gökçen’in ilklerle ve ödüllerle dolu kariyerinin özeti şu sayılarla ifade edilebilir: Yaklaşık 22 farklı uçak tipi kullanmış ve 8.000 saatten fazla uçuş gerçekleştirmiştir. Bu başarıların büyük bölümünü, kadınlar için eşitsizliklerin son derece belirgin olduğu bir dönemde elde etmiştir.
Dünya havacılık tarihindeki önemli kadın figürler hakkında daha fazla bilgi için Museum of Women Pilots web sitesini de inceleyebilirsiniz.
Sabiha Gökçen’in Son Uçuşu
Son uçuşunu 1996’da 83 yaşında Fransız pilot Daniel Acton eşliğinde Falcon 2000 uçağıyla gerçekleştirdi. 83 yaşında yapılan bu uçuş, Gökçen’in yaşamının son demlerinde dahi havacılığa olan tutkusunu yitirmediğini gösteren dokunaklı bir andır.
Onlarca yıl önce planörlerle gökyüzüne yükselen genç Sabiha, bu kez modern bir jet uçağında koltuğa oturarak kariyerine nokta koymuştur. Bu son uçuş, aynı zamanda onun hem fiziksel hem de ruhsal dayanıklılığının kalıcı bir kanıtı olarak tarihe geçmiştir.
Sabiha Gökçen, 22 Mart 2001 tarihinde Ankara’da hayata gözlerini yummuştur. Ardında bıraktığı miras ise çok daha uzun yıllar boyunca yaşamaya devam etmektedir.
Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı
Gökçen’in ismi, 2001 yılında açılan İstanbul’un ikinci havalimanına verildi. İstanbul Anadolu yakasında Pendik ilçesi sınırlarında yer alan Sabiha Gökçen Havalimanı, yıllık 3 milyon dış hat yolcu, 500.000 iç hat yolcu ve 90 bin ton kargo kapasitesine sahiptir.
İstanbul gibi dünyanın en kalabalık şehirlerinden birinin ikinci uluslararası havalimanına bu ismin verilmesi, Gökçen’e duyulan saygı ve minnetin en somut göstergesidir. Her yıl milyonlarca yolcunun uğrak noktası hâline gelen bu havalimanı, adını taşıyan kadının ruhuna yakışır biçimde sürekli büyüyerek gelişmektedir.
Sabiha Gökçen’in adı artık yalnızca tarihin sayfalarında değil, İstanbul’un gökyüzünde de yaşamaktadır. Türk havacılık tarihine dair daha fazlasını merak ediyorsanız tarih içeriklerimize de göz atabilirsiniz.
Kullanılan Kaynak: Sabiha Gökçen Havalimanı Resmi Web Sitesi
